O home ra

Febreiro 7th, 2014

Ves aquel illote ateigado de salgueiros; Vexo; Pois aí nacín eu.

Daquela aínda era eu miúdo abondo e podía voar lixeiro, lixeiro, sobre o significado que encerraban as bretemosas palabras do meu avó. Entón o maxín proxectábame historias incribles e perfectamente verdadeiras. Pechaba os ollos para ver, unha barca a navegar polo lago, illa por illa apañando crianciñas para a escola. Desde os embarcadoiros, as nais e os pais axitaban os dedos de enormes xemas, despedíanse na lingua cantareira das ras -malia que na escola os cágados deprenderían a lingua das persoas- e acto seguido pegaban un chimpo para desapareceren nas augas escuras.

Co pasar do tempo, co devalar da fantasía, descubrín que este mar interior é na realidade un encoro.  Descubrín que este río está inzado de represas, pequenas e xigantes, antigas e recentes, presentes e futuras, das que parten pistas que fenden fragas. Descubrín que esta bacía está secuestrada por un señor de Madrid que nos zuga a enerxía sen sequera coñecernos. Tamén descubrín o aniquilador exército de cangrexos que non se combate, a morte do millón de troitas afogadas en cobiza humana e outros acontecementos singulares. Mais sobre todas as cousas, descubrín que o meu avó non nacera nun illote senón nunha vizosa aldea de ribeira fluvial, posiblemente no máis fermoso de todos os vales: aquel que se conserva somerxido no recordo.

Nunha época na que o protesto social podía significar a morte, comezaban as obras do encoro. Aldeas enteiras de varias parroquias das terras xalleiras eran despexadas do mapa. Centos de membros dun tecido vivo de redes familiares, comunitarias, naturais, veríanse esparexidos polo mundo coma os anacos do estouro dunha granada de man. Esta é, pois, a historia dun desterro senlleiro.

Algunhas persoas ficarían a morar ao pé das augas, mercando lugares que antes foran terras altas. As demais seguirían o seu camiño sempre desde o epicentro cara o exterior, atopando pinga a pinga comenencias en lugares próximos, ou na Coruña, ou na Arxentina, ou en ningures. Dentro do perímetro non deixarían unha árbore sen cortar nin unha cantaría sen levar, agás as dunha pequena ponte que, cada vez que baixa o nivel das augas, nos advirte da existencia da Atlántida.

O éxodo fugaz do meu avó rematou a poucos quilómetros da zona cero. Desde o alto do Chan das Lagoas pode ver a enorme masa de auga en toda a súa superficie. Olla o encoro con certa admiración, mais no azul da súa mirada perdida naufragan lembranzas de xuventude.

Hoxe volvemos ao mesmo sitio. O que sería un curto traxecto en liña recta é hoxe unha complicada circunvalación, as localidades pasaron de veciñas a transfronteirizas. Hai festa patronal. A igrexa do que resta da freguesía orixinal é un vestixio da dislocación, coa súa inscrición do século XIX sobre pedra trasladada no XX. Os encontros emocionais son inevitábeis e o noso particular atlante fúndese nun atrapallado abrazo infantil cunha muller maior: Lémbraste; Lembro; Va que era bo compañeiro; Abofé, o mellor; Cando vos deixaba a coidar o gando…; …E voltabas cunha manchea de peras, ai que boas eran; Eran boas, eran…

Marchamos, co estómago aínda encollido, en dirección ao embalse. Este mes houbo seca e confiamos en que o descenso de caudal deixe ao descuberto o camiño á aldea natal. A paisaxe que deixa a auga fuxida é desoladora. Unha chaira erma, coa pel escuartexada, e sobre ela pousadas as negras cachopas. A lama estorba, mais non interrompe a viaxe, e chegamos ao fin.

Procura orientarse na nada absoluta. Atravesa teatral a porta imaxinaria da casa e, algo atordado, apóiase no baleiro que supón deixou a pedra do lar. Enfita un punto con gravidade: Aí estaba antes a igrexa, e o cemiterio; Tamén levaron as lápidas; Non, nos tempos de antes non había diso por aquí, os mortos ían á terra, e aí permanecen.

E volvín pechar os ollos para ver, os espíritos do camposanto a danzar cos antergos das ducias de mámoas que tamén quedaron asolagadas nesta zona, en eterno baile tenebroso.

Así rematou esta anfibia viaxe no tempo. Unha viaxe melancólica, mais é a nosa viaxe.

Horreur

Febreiro 6th, 2014

Nas zonas de transición entre o rural e o industrial hai un conflito desequilibrado.

Jota de Palavea

Xaneiro 6th, 2014

(cantada na timba poétika monarcofóbica en Palavea)

Bo serán teña señora
sonvos o bobo da corte
quero cantar neste sitio
antes que lle dean morte.

Évos o triste cantare
do feudalismo moderno
do a rei morto rei posto
do non, non, non é o momento.

As anarquistas non temos
muita boa puntaría
lembrade Mateo Morral
no atentado á monarquía.

E a quen habemos matare
xa vivimos axeonlladas
ante o diñeiro, o ego
e as bebidas combinadas.

O poder dorme tranquilo
no colchón das nosas penas
cos dentes deste sorriso
ímoslle cortar as veas.

Aquí vai a despedida
por riba de cinco pesos
cunha do grande Albert Pla
que sacamos de contexto:

“Yo seré su súbdito amado, su sumiso esclavo,
su obediente criado, su subordinado y devoto lacayo.
Le juro ante Dios y ante el cielo y la Biblia,
¡Que viva el Rey! ¡Que viva el Rey!
¡Que viva la Monarquía!”

O truco do lume

Novembro 16th, 2013

(publicado no Novas da Galiza nº 130, especial “Incêndios na Galiza”)

Separação de poderes

Novembro 15th, 2013

(publicado no Novas da Galiza nº 130)

Corre, Canceliñas, corre!

Novembro 12th, 2013

Os medios de comunicación apenas dispoñen dos furtos da subsistencia para amedrontar a poboación. Cada noticia de temática delituosa remata poñendo en destaque a necesidade de máis vixilancia, mais imos camiño dun millón de persoas en situación de exclusión social na Galiza, e é demasiada xente para vixiar. Faise difícil ocultar as causas estruturais, manter o roubo de produtos de primeira necesidade como un feito illado, malos tempos para a lírica capitalista.

É neste gris escenario onde por fin aterra un delincuente profesional, dos que poñen en xaque a policía; fílmico, dos que foxen da cadea nunha corda de sabas; romántico, dos que rachan o terceiro grao por ir ver a namorada. Quizais sexa a síndrome de abstinencia, e non a loita de clases, a súa motivación para atracar bancos. E malia viaxar en autos de gama alta non é deses ladróns vocacionais de puro e garabata.

Mais fai felices a todas as pezas do xadrez: as brancas teñen a súa personaxe diabólica para meteren medo; as negras, o noso adicto á liberdade sen nada que perder.

Os alimentos salvaxes da Costa da Morte

Novembro 5th, 2013

O outono trouxo unha rica aínda que serodia tempada de cogumelos á Costa da Morte, desde os deliciosos níscaros que estran algúns pinares até os versátiles choupíns que abrollan nos pasteiros, e o gusto polos fungos comestíbeis agroma tamén por toda a bisbarra. Despois de se organizaren xornadas en Vimianzo, Coristanco ou Fisterra, xa chegan as da Asociación Micolóxica Pan de Raposo en Cee, que vai pola 13ª edición. Quizais fose necesario complementar o traballo asociativo cunha maior implicación por parte das administracións, pois nestes casos cando medra o interese da poboación sen información axeitada medran os riscos asociados como intoxicacións non desexadas, e para o anecdotario engado que a TVG empregou a fotografía dun fermoso pero velenoso rebentabois para ilustrar un comentario sobre a recolleita de cogordos. A chave está na responsabilidade, é ese o caso de medios como QPC, que mesmo conta cunha columna de opinión específica sobre micoloxía.

Unha vez que a sociedade está a sacudir as resistencias culturais a este alimento, despois de décadas de lendas escuras entorno ao pan de cobra, tamén é hora de que as restauradoras da zona experimenten pratos con produtos de proximidade e de tempada en variedades tanto outonais como primaverais. Persoas expertas, para asesorar, témolas. E podería ser un grande salto de calidade ofertar no futuro, de vez en cando, por fóra do que son as especies comerciais de cultivo. Mais para chegar a isto non só habería que pór en valor o padal, senón tamén o monte. De momento, hai que gozar certos manxares na intimidade, ou conformarse con encontros como o da semana pasada no bodegón da Anchoa.

Xeneroso en alimentos salvaxes é este recanto do mundo, ademais do reino das hifas temos o das algas, no que tampouco é obrigatorio sementar nin sachar para levar á cociña uns espaguetes de mar ou unhas leitugas de mar. Malia que en grande parte a súa explotación con fins alimentarios segue a ter como horizonte a exportación, o argazo chegou aos nosos establecementos hostaleiros para ficar, e moído tamén é un saudable e saboroso substitutivo do sal de mesa. Para rematar, agora no reino vexetal, coido que unha das mellores actividades naturais e culinarias que se poden facer no noso rural é dar un paseo antes de xantar ao mesmo tempo que se vai preparando polo camiño unha ensalada de herbas e flores silvestres comestíbeis: couselos, agróns, violas, capuchiñas… Ollo neste tema -coma en todos- pois hai que saber identificar o que se leva á boca, a planta exacta, o entorno limpo e uns minutiños en auga cunhas pingas de vinagre.

Estas sabedorías populares foron cultura xeral durante séculos. Hoxe é un coñecemento en vías de recuperación. E onde moito se está a traballar pola arqueogastronomía é no concello de Vimianzo: os Pinchos Irmandiños, os Outonos Gastronómicos, e agora, o proxecto “Do mar á terra”. Este, pretende traer a 12 restaurantes da vila menús da Idade do Ferro e do Medievo, con asesoramento científico. O próximo venres haberá unha demostración ao vivo no Castelo. Imperdible. Quizais se presenten por aló algúns dos alimentos salvaxes aquí mencionados. Bo proveito e sentidiño.

Fotografía propia: Pan de cabra (Cantharellus cibarius)

Artigo publicado en Que Pasa na Costa

Identifíquese

Outubro 24th, 2013

(poema para acción poético-reivindicativa, fronte a comisaría de Compostela, pola Semana Galega Sen Fronteiras)

“Identifíquese!”

Se xa sabes quen son:
suxeito marxinal.
Man de obra barata,
libre condicional,
familia intocábel,
minoría ruidosa.
Fallo do sistema.

E sabes onde estou:
no número cero
esquerda da esquerda,
da rúa irregular,
do barrio dos ninguén.
Cidade invisíbel.
País sen fronteiras.

A túa Forza e Corpo
non dá Seguridade
neste Estado.
A miña cara é
unha prolongación
da túa porra,
como o teu brazo é
outra prolongación
da Inxustiza.
Mírame para os ollos
e identifícate
ti, comigo.

Paroxismo lírico escatolóxico masoquista rosaliano

Outubro 2nd, 2013

(poema gañador dos ‘I Jogos Termidorianos Internacionais‘)

A poesía é dor.
Nace do sufrimento
da alma sensíbel
que chora sangue
e desauga a morte
interior.
*
Opus Dei ensíname o camiño.
Abandono o meu corpo putrefacto
e entrégome á pureza do etéreo.
Autolesión.
Pop relixioso entumece os meus ouvidos
e prepárome para a mortificación,
apreixo a coxa esquerda co cilicio
e sinto na pel o afiado metal
a morder na carne.
Pracer.
Aperto máis fortemente
a sensual liga de ferro,
dou grazas ao Señor
que na súa infinda sabedoría
deitou na codia terrestre
semellante mineral,
tamén ao rexo empregado
da forxa.
Éxtase.
É o intre xusto
para abrazar coa xema dos dedos
a pluma estilográfica de aceiro
axeitadamente quecida no braseiro
a 122 graos Fahrenheit.
Dor, constrición, poesía.
Cheiro de porco queimado.
*
Musas, ninfas, camenas!
Eu vos imploro.
Inspiración.
Droga.
A infusión de peyote está para tomar.
Po de alquimista extraído dun cacto
de horto ecolóxico,
fertilizado coas propias feces
durante anos de autoimposto veganismo
que toca o seu fin
e a súa fin.
Bebo de ti,
amargo veleno da consciencia.

*
Xa sinto as campás de Bastavales!
Véxote rexurdir ante as pupilas palpitantes!
Oh dama decimonónica fluorescente!
Rosalía ergue o escuro saio
e ameázame cun falo de látex
pendurado dun arnés suxeito á cintura.
Cuspe no pozo da miña boca alucinada
e déixame unha mensaxe de lume:
-Non loitei máis dun século atrás
pola liberdade sexual da muller galega
para que hoxe me pechedes con chave
na gaiola da mitomanía triste
do costumismo,
da submisión,
eu maldigo a vosa raza toda
co poder que me outorga a Negra Sombra.

“A historia non se repite, fai rimas”

Outubro 1st, 2013

O Monte Pindo rima coas Fragas do Eume. É unha rima consoante imperceptible para o ollo desmemoriado. Ao igual que Corcoesto rima con Roșia Montană. Apenas é unha cuestión de cronoloxía.

Como cada verán, ardeu o monte, e un espazo natural protexido a protexer ardeu, ou máis ben ardérono. No Pindo non só é que arderan o monte noso, extinguiran especies endémicas ou danaran complexos arqueolóxicos. No Pindo queimaron vivo un xigante mitolóxico, que deu acubillo nas súas entrañas a bos e xenerosos durante anos de inhumanidade non tan afastados no tempo, e queimaron soños… A cooperativa Raíña Lupa leva anos a soñar un proxecto de agricultura ecolóxica vencellado a esta terra, que ía ser visitado neste mes por Enxeñería Sen Fronteiras e un técnico de Honduras para trocar coñecementos, ate que unha lingua de lume se meteu polo medio. A asociación Monte Pindo Parque Natural leva anos a soñar cunha administración protectora que non chega. Etcétera.

E agora voltan as pantasmas da incerteza. Os medios de extinción, militarización e propaganda xa comeron os orzamentos de prevención, restauración e investigación. Amoréanse os sospeitosos no salón mais non está Sherlock Holmes. Os intereses económicos detrás do atentado ecolóxico fican outra vez impunes mentres a figura de protección ambiental arde nalgún despacho lonxe da Costa da Morte. Goberno e oposición cumpren o seu rol independentemente da cor política. Aínda así, doe escoitar dun Presidente que o Monte Pindo non é parque natural nin o será, e resulta obsceno que un ex-conselleiro do Medio Rural -agora ocupado en labores de persecución ideolóxica- saia a escena para culpar a poboación rural galega da situación. Deberiamos dimitir e exiliarnos nas cidades? Debemos actuar como unha comunidade viva, e ocupar o lugar que deixa a inacción institucional.

O sábado pasado acudimos ao roteiro reivindicativo “do negro ao verde”, un brutal exercicio de optimismo no que medio milleiro de persoas avanzou a lombos do monte baixo as primeiras chuvias do outono, unha expedición das que anticipan as grandes migracións. Buscabamos a esperanza nos rostros da xente e nos brotes da herba, que agromaban entre as cinzas, mais non é doado transitar en positivo entre os restos mortais dun cadáver tan recente. El, que aínda cheira a borralla; e segue a perder retallos de terra e pedra, pola escorrencia e a termoclastia; quedando nos negros osos, de pau.

Fotografía de Ubaldo Cerqueiro

Artigo publicado en Que Pasa na Costa